عبد الملك الثعالبي النيسابوري ( مترجم : رضا انزابى نژاد )

288

ثمار القلوب في المضاف و المنسوب ( فارسى )

تأبّط شرا گفته : لتقرعنّ علىّ السّنّ من ندم * إذا تذكّرت يوما بعض أخلاقى يعنى : هر گاه روزى پاره‌اى از صفات و خلق و خوى مرا يادآورى ، بىگمان دندان پشيمانى به هم خواهى ساييد . سنام الأرض . از بلنديها و تپه‌ها و كوهها به كوهان زمين تعبير كنند . ابو الفضل بديع الزمان همدانى اين شعر ابو القاسم عبد الصمد بن بابك را براى من خواند : الام و أتّقى ولع الملام * بحلم شاب فى بردى غلام أجرّ على سنام « 1 » الأرض ذيلى * و أعقد بردتىّ على شمام يعنى : سرزنشم مىكنند و من با بردباريى كه با من همزاد بوده ، از حرص ملامت ، خود را بر حذر مىدارم . دامن كشان بر بلنديهاى زمين مىروم و دو بردهء خود را بر شمام « 2 » گره مىزنم . [ شاعر بردبارى خود را در برابر سرزنش مردم ، و گردنكشى نسبت به آنها را نشان مىدهد ] « 3 » . سنة الحمار . عرب به صدمين سال از تاريخ ، سال الاغ گويد . و اصل آن به داستان الاغ عزير بر مىگردد و مردن آن با صاحبش كه پس از صد سال خداوند هر دو را زنده گردانيد ، چنان كه در قرآن آمده : « فَأَماتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قالَ كَمْ لَبِثْتَ قالَ لَبِثْتُ يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عامٍ » « 4 » . و به مروان بن محمد نيز از آن روى « مروان الحمار » مىگفتند كه با وى حكمرانى بنى مروان به صد سال رسيد از آن پس همواره به سال صدم سال حمار گفتند .

--> ( 1 ) - متن : لسان الارض . ضبط ابراهيم صالح را برگزيديم . ( م . ) ( 2 ) - شمام كوهى است كه دو قله داد و از آن به ابنى شمام [ - دو پسر شمام ] تعبير مىكرده‌اند ( م . ) . ( 3 ) - مفهوم بيت را مديون و سپاسدار استاد شهيدى هستم . ( م ) . ( 4 ) - سورهء بقره ، 259 .